特点：安全套小巧便携、使用方面，兼具避孕与预防性传播疾病的作用。严格参照说明书、做到正确使用，是发挥防护效果的核心。

获取渠道：可通过妇幼保健院、社区卫生服务中心等当地公共卫生机构的人工发放点，自助售货机，线下实体店以及线上电商平台获取。

适用场景：

男男性行为者（MSM）：直肠黏膜脆弱、易发生破损、感染风险较高，需全程正确使用安全套并配合足量润滑剂（水溶性）；

不明确对方HIV感染情况，新结识的性伴侣；

自身或性伴侣存在无固定性伴、临时性伴较多的情况；

注射吸毒者及其性伴侣。

特点：暴露前预防药物是处方药物，必须在医生指导下使用，绝不能自行购药，该药物仅对HIV感染有预防阻断作用，无法预防梅毒、淋病等其他各类性传播疾病。

获取渠道：去卫健委指定的正规艾滋病门诊。

适用场景：未感染HIV+高风险。

✅ 必备准入条件：

服用者用药前需完成HIV抗体+核酸联合检测（排除窗口期），确认未感染HIV的人群。

✅ 高风险纳入情形：

具备以下任意一项HIV高危暴露行为：

性伴侣为HIV感染者（尤其对方未接受抗病毒治疗）；

多性伴或频繁发生无保护性行为

多次使用过暴露后预防药物的人群；

共用针具或注射器吸毒者；

男男性行为者；

商业性性行为者；

近半年内罹患梅毒、淋病等其他性传播疾病。

特点：暴露后阻断药物是处方药物，须在医生评估指导下使用，在发生高危行为暴露史后2小时内服用效果最佳，最长不超72小时。一旦开始服药，必须连续服药28天，漏服或私自停服，均会使预防效果大大折扣。及时规范服用阻断药物，可将感染风险降低80%以上^[1]。

获取渠道：去卫健委指定的正规艾滋病门诊。

适用场景：未感染HIV+高风险。

✅ 必备准入条件

服用者用药前需完成HIV抗体+核酸联合检测（排除窗口期），确认未感染HIV的人群。

具备以下任意一项HIV高危暴露行为：

 职业暴露

医护、执法等专业人员在工作中发生意外接触到HIV；

非职业暴露

无保护性行为（尤其是对方已知HIV阳性或感染状态不明）；

共用针具吸毒或意外被他人使用过的针头刺伤；

输入未经HIV检测的血液或血制品；

遭受性侵犯、黏膜接触大量感染性液体等。

最后再敲个重点！艾滋病可防可控不可怕，关键记住“一套、两防”：用对安全套，做好暴露前预防与暴露后阻断；早检测、早治疗，生命依然有质量。

• «بىر قاپچۇق، ئىككى خىل ئالدىنى ئېلىش» — بىلەمسىز؟

• ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى «ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈكى سىندرومى» دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ «ئېرىشىش» كېسەللىك بەلگىلىگەن غەيرىي ئىرسىيەت ئامىللىرىنى كۆرسىتىدۇ، ئەمما ئادەم ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) بىلەن يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىققان يۇقۇملۇق كېسەللىك. نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى كونكرېت داۋالاش ئۇسۇلى يوق، ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش بىئولوگىيەلىك ۋاكسىنىسى تېپىلمىدى. گەرچە بۇ كېسەل ئادەمنى قورقۇتىدىغان بولسىمۇ، لېكىن پەقەت بىر ئىلمىي قوغداش تاكتىكىسى «بىر قاپچۇق، قوش ئالدىنى ئېلىش» ئۇسۇلىنى ئىگەللىسە، يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئۈنۈملۈك تۆۋەنلىتىپ، ئەيدىز خەۋپىدىن ساقلانغىلى بولىدۇ.

• «بىر قاپچۇق»: گاندون
• ئالاھىدىلىكى: گاندون ئىخچام ھەم ئېلىپ يۈرۈشكە ئەپچىل بولۇپ، ئىشلىتىش جەھەتتىن ھەم ھامىلدارلىقتىن ساقلىنىش ھەم جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئىشلىتىلىدۇ. كۆرسەتمىگە قاتتىق ئەمەل قىلىش ۋە توغرا ئىشلىتىش ئۈنۈملۈك قوغداشنىڭ يادروسى
• سېتىۋېلىش يوللىرى: ئانا-بالىلار سەھىيە دوختۇرخانىسى ۋە مەھەللە سەھىيە مۇلازىمەت مەركىزى، ئاپتوماتىك ئاپتوماتىك مال سېتىش ماشىنىسى، تورسىز ئەمەلىي ماگىزىنلار ۋە تور ئېلېكتىرونلۇق سودا سۇپىسى قاتارلىق يەرلىك ئاممىۋى سەھىيە ئاپپاراتلىرىنىڭ قولدا تارقىتىش نۇقتىلىرى ئارقىلىق تەمىنلەيدۇ.
• ئىشلىتىشكە تىگىشلىك ئەھۋاللار:
• ئەرلەر بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەن ئەرلەر (MSM): تۈز ئۈچەي شىللىق پەردىسى ئاجىز، ئاسانلا زەخمىلىنىدۇ، يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولىدۇ. گاندوم جەرياندا توغرا ئىشلىتىش ھەمدە يېتەرلىك سىلىقلاش مېيى (سۇدا ئېرىتىدىغان) ئىشلىتىش كېرەك.
• ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش ئەھۋالى ئېنىق ئەمەس، يېڭىدىن تونۇشقان جىنسىي ھەمراھى؛
• شەخس ياكى ئۇلارنىڭ جىنسىي ھەمراھىنىڭ مۇقىم جىنسىي ھەمراھى ياكى ۋاقىتلىق ھەمراھى كۆپ بولغانلار.
• زەھەر چەككۈچىلەر ۋە ئۇلارنىڭ جىنسىي ھەمراھى.

• «بىرىنچى ئالدىنى ئېلىش»: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش دورىلىرى
• ئالاھىدىلىكى: يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش دورىلىرى رېتسىپلىق دورا بولۇپ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئىشلىتىش كېرەك. دورىلارنى ئۆزىڭىز سېتىۋېلىشقا بولمايدۇ. بۇ دورىلار پەقەت ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشنى توسىدۇ ۋە ئۇنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، ئەمما سىفلىس، سۆزنەك ياكى باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئالالمايدۇ
• زىيارەت يولى: دۆلەت سەھىيە كومىتېتى بېكىتكەن مۇنتىزىم ئەيدىز ئامبۇلاتورىيەسىگە بېرىش.
• ئىشلىتىشكە تىگىشلىك ئەھۋاللار:
  • HIV بىلەن يۇقۇملانمىغان + يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى
• ✅ ئالدىنقى شەرتى :
• ئىشلەتكۈچىلەر دورا ئىچىشتىن بۇرۇن ئەيدىز ۋىرۇسى + يادرو كىسلاتاسى بىرىكمە تەكشۈرۈش (كۆزنەك مەزگىلىنى چىقىرۋىتىش) ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانمىغانلىقىنى جەزىملەشتۈرىشى كېرەك.
• ✅ يۇقۇرى خەتەرلىك  قىلمىش ھىسابلىنىدىغان ئەھۋاللار :
• تۆۋەندىكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولغان قىلمىشلارنىڭ بىرى:
• جىنسىي ھەمراھ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان (بولۇپمۇ ھەمراھى ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى قوبۇل قىلمىغان بولسا)؛
• كۆپ جىنسىي ھەمراھ ياكى دائىم قوغدىلىدىغان بولمىغان جىنسىي قىلمىشلار
• كۆپ قېتىم ئۇچرىشىپ قالغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دورىسىنى ئىشلەتكەنلەر؛
• يىڭنە ياكى شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىپ زەھەر چەككەنلەر؛
• ئەرلەر بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەن ئەرلەر؛
• سودا خاراكتېرلىك جىنسىي ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللانغانلار؛
• ئۆتكەن يېرىم يىلدا سىفلىس، سۆزنەك قاتارلىق باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولغان.

• ئىككىنچى ئالدىنى ئېلىش: ئەيدىز ۋىرۇسى ئاشكارلانغاندىن كىيىنكى توسۇش
• ئالاھىدىلىكى: يۇقۇملانغاندىن كېيىن توسقۇنلۇق دورىلار رېتسىپلىق دورا بولۇپ، دوختۇرنىڭ باھالىشى ئاستىدا ئىشلىتىش كېرەك. ئەڭ ياخشىسى خەتەرلىك قىلمىشلار بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن 2 سائەت ئىچىش كېرەك، ئەڭ كۆپ بولغاندا 72 سائەتتىن ئېشىپ كەتمەسلىكى كېرەك. دورا ئىشلىتىش باشلانغاندىن كېيىن، چوقۇم 28 كۈن ئۇدا ئىستېمال قىلىش كېرەك. دورا مىقدارىنى كەمچىل قىلىش ياكى رۇخسەتسىز توختىتىش ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ. توسقۇچى دورىلارنى ۋاقتىدا ۋە ئۆلچەملىك ئىشلەتكەندە يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ٪80 تىن ئارتۇق تۆۋەنلەتكىلى ^{بولىدۇ [1].}
• زىيارەت يولى: دۆلەت سەھىيە كومىتېتى بېكىتكەن مۇنتىزىم ئەيدىز ئامبۇلاتورىيەسىگە بېرىش.
• مۇۋاپىق ئەھۋاللار: يۇقۇملانمىسا HIV+ بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى
• ✅ ئالدىنقى شەرتى :
• ئىشلەتكۈچىلەر دورا ئىچىشتىن بۇرۇن ئەيدىز ۋىرۇسى + يادرو كىسلاتاسى بىرىكمە تەكشۈرۈش (چەتكە قېقىش كۆزنىكى) ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانمىغانلىقىنى جەزىملەشتۈرىشى كېرەك.
• تۆۋەندىكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولغان قىلمىشلارنىڭ بىرى:
• كەسىپ بىلەن ئاشكارىلىنىش
• خىزمەت جەريانىدا ئېھتىياتسىزلىقتىن ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان سەھىيە خادىملىرى، قانۇن ئىجرا قىلغۇچىلار ۋە باشقا كەسپىي خادىملار؛
• غەيرىي كەسىپ بىلەن ئۇچرىشىش
• قوغداش تەدبىرى بولمىغان جىنسىي مۇناسىۋەت (بولۇپمۇ قارشى تەرەپنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقىنى بىلگەن ياكى يۇقۇملىنىش ئەھۋالى ئېنىق بولمىغان بولسا)؛
• يىڭنىدىن ئورتاق بەھرىمان بولۇش، زەھەرلىك چېكىملىك چېكىش ياكى باشقىلار ئىشلەتكەن يىڭنە سانجىلىپ قېلىش؛
• ئەيدىز ۋىرۇسى تەكشۈرۈلمىگەن قان ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى سېلىش؛
• جىنسىي پاراكەندىچىلىك، شىللىق پەردىسى بىلەن كۆپ مىقداردىكى يۇقۇملۇق سۇيۇقلۇق ئۇچرىشىش قاتارلىقلار.
• ئاخىرىدا يەنە بىر مۇھىم نۇقتىنى تەكىتلەپ ئۆتەيلى! ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى ۋە كونترول قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن قورقۇنۇچلۇق ئەمەس. مۇھىمى «بىر قاپچۇق، ئىككى خىل ئالدىنى ئېلىش»نى ئەستە چىڭ تۇتۇش: مۇۋاپىق گاندون ئىشلىتىش، ئۇچرىشىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ۋە يۇقۇملانغاندىن كېيىن توسۇش كېرەك. بالدۇر بايقاش ۋە بالدۇر داۋالاش تۇرمۇشنىڭ سۈپىتىنى ساقلاپ قالىدۇ