- «بىر قاپچۇق، ئىككى خىل ئالدىنى ئېلىش» — بىلەمسىز؟
- ئەيدىز كېسىلىنىڭ تولۇق ئاتىلىشى «ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈكى سىندرومى» دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ «ئېرىشىش» كېسەللىك بەلگىلىگەن غەيرىي ئىرسىيەت ئامىللىرىنى كۆرسىتىدۇ، ئەمما ئادەم ئىممۇنىتېت كەمتۈكلۈك ۋىرۇسى (HIV) بىلەن يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىققان يۇقۇملۇق كېسەللىك. نۆۋەتتە ئەيدىز كېسىلىنى كونكرېت داۋالاش ئۇسۇلى يوق، ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش بىئولوگىيەلىك ۋاكسىنىسى تېپىلمىدى. گەرچە بۇ كېسەل ئادەمنى قورقۇتىدىغان بولسىمۇ، لېكىن پەقەت بىر ئىلمىي قوغداش تاكتىكىسى «بىر قاپچۇق، قوش ئالدىنى ئېلىش» ئۇسۇلىنى ئىگەللىسە، يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ئۈنۈملۈك تۆۋەنلىتىپ، ئەيدىز خەۋپىدىن ساقلانغىلى بولىدۇ.
- «بىر قاپچۇق»: گاندون
- ئالاھىدىلىكى: گاندون ئىخچام ھەم ئېلىپ يۈرۈشكە ئەپچىل بولۇپ، ئىشلىتىش جەھەتتىن ھەم ھامىلدارلىقتىن ساقلىنىش ھەم جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ئىشلىتىلىدۇ. كۆرسەتمىگە قاتتىق ئەمەل قىلىش ۋە توغرا ئىشلىتىش ئۈنۈملۈك قوغداشنىڭ يادروسى
- سېتىۋېلىش يوللىرى: ئانا-بالىلار سەھىيە دوختۇرخانىسى ۋە مەھەللە سەھىيە مۇلازىمەت مەركىزى، ئاپتوماتىك ئاپتوماتىك مال سېتىش ماشىنىسى، تورسىز ئەمەلىي ماگىزىنلار ۋە تور ئېلېكتىرونلۇق سودا سۇپىسى قاتارلىق يەرلىك ئاممىۋى سەھىيە ئاپپاراتلىرىنىڭ قولدا تارقىتىش نۇقتىلىرى ئارقىلىق تەمىنلەيدۇ.
- ئىشلىتىشكە تىگىشلىك ئەھۋاللار:
- ئەرلەر بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەن ئەرلەر (MSM): تۈز ئۈچەي شىللىق پەردىسى ئاجىز، ئاسانلا زەخمىلىنىدۇ، يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولىدۇ. گاندوم جەرياندا توغرا ئىشلىتىش ھەمدە يېتەرلىك سىلىقلاش مېيى (سۇدا ئېرىتىدىغان) ئىشلىتىش كېرەك.
- ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش ئەھۋالى ئېنىق ئەمەس، يېڭىدىن تونۇشقان جىنسىي ھەمراھى؛
- شەخس ياكى ئۇلارنىڭ جىنسىي ھەمراھىنىڭ مۇقىم جىنسىي ھەمراھى ياكى ۋاقىتلىق ھەمراھى كۆپ بولغانلار.
- زەھەر چەككۈچىلەر ۋە ئۇلارنىڭ جىنسىي ھەمراھى.
- «بىرىنچى ئالدىنى ئېلىش»: ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش دورىلىرى
- ئالاھىدىلىكى: يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش دورىلىرى رېتسىپلىق دورا بولۇپ، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئىشلىتىش كېرەك. دورىلارنى ئۆزىڭىز سېتىۋېلىشقا بولمايدۇ. بۇ دورىلار پەقەت ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىشنى توسىدۇ ۋە ئۇنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، ئەمما سىفلىس، سۆزنەك ياكى باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئالالمايدۇ
- زىيارەت يولى: دۆلەت سەھىيە كومىتېتى بېكىتكەن مۇنتىزىم ئەيدىز ئامبۇلاتورىيەسىگە بېرىش.
- ئىشلىتىشكە تىگىشلىك ئەھۋاللار:
- HIV بىلەن يۇقۇملانمىغان + يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى
- ✅ ئالدىنقى شەرتى :
- ئىشلەتكۈچىلەر دورا ئىچىشتىن بۇرۇن ئەيدىز ۋىرۇسى + يادرو كىسلاتاسى بىرىكمە تەكشۈرۈش (كۆزنەك مەزگىلىنى چىقىرۋىتىش) ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانمىغانلىقىنى جەزىملەشتۈرىشى كېرەك.
- ✅ يۇقۇرى خەتەرلىك قىلمىش ھىسابلىنىدىغان ئەھۋاللار :
- تۆۋەندىكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولغان قىلمىشلارنىڭ بىرى:
- جىنسىي ھەمراھ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان (بولۇپمۇ ھەمراھى ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى قوبۇل قىلمىغان بولسا)؛
- كۆپ جىنسىي ھەمراھ ياكى دائىم قوغدىلىدىغان بولمىغان جىنسىي قىلمىشلار
- كۆپ قېتىم ئۇچرىشىپ قالغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دورىسىنى ئىشلەتكەنلەر؛
- يىڭنە ياكى شپىرىسنى ئورتاق ئىشلىتىپ زەھەر چەككەنلەر؛
- ئەرلەر بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزگەن ئەرلەر؛
- سودا خاراكتېرلىك جىنسىي ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللانغانلار؛
- ئۆتكەن يېرىم يىلدا سىفلىس، سۆزنەك قاتارلىق باشقا جىنسىي كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولغان.
- ئىككىنچى ئالدىنى ئېلىش: ئەيدىز ۋىرۇسى ئاشكارلانغاندىن كىيىنكى توسۇش
- ئالاھىدىلىكى: يۇقۇملانغاندىن كېيىن توسقۇنلۇق دورىلار رېتسىپلىق دورا بولۇپ، دوختۇرنىڭ باھالىشى ئاستىدا ئىشلىتىش كېرەك. ئەڭ ياخشىسى خەتەرلىك قىلمىشلار بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن 2 سائەت ئىچىش كېرەك، ئەڭ كۆپ بولغاندا 72 سائەتتىن ئېشىپ كەتمەسلىكى كېرەك. دورا ئىشلىتىش باشلانغاندىن كېيىن، چوقۇم 28 كۈن ئۇدا ئىستېمال قىلىش كېرەك. دورا مىقدارىنى كەمچىل قىلىش ياكى رۇخسەتسىز توختىتىش ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ. توسقۇچى دورىلارنى ۋاقتىدا ۋە ئۆلچەملىك ئىشلەتكەندە يۇقۇملىنىش خەتىرىنى ٪80 تىن ئارتۇق تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ [1].
- زىيارەت يولى: دۆلەت سەھىيە كومىتېتى بېكىتكەن مۇنتىزىم ئەيدىز ئامبۇلاتورىيەسىگە بېرىش.
- مۇۋاپىق ئەھۋاللار: يۇقۇملانمىسا HIV+ بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى
- ✅ ئالدىنقى شەرتى :
- ئىشلەتكۈچىلەر دورا ئىچىشتىن بۇرۇن ئەيدىز ۋىرۇسى + يادرو كىسلاتاسى بىرىكمە تەكشۈرۈش (چەتكە قېقىش كۆزنىكى) ئارقىلىق ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانمىغانلىقىنى جەزىملەشتۈرىشى كېرەك.
- تۆۋەندىكى ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپى يۇقىرى بولغان قىلمىشلارنىڭ بىرى:
- كەسىپ بىلەن ئاشكارىلىنىش
- خىزمەت جەريانىدا ئېھتىياتسىزلىقتىن ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان سەھىيە خادىملىرى، قانۇن ئىجرا قىلغۇچىلار ۋە باشقا كەسپىي خادىملار؛
- غەيرىي كەسىپ بىلەن ئۇچرىشىش
- قوغداش تەدبىرى بولمىغان جىنسىي مۇناسىۋەت (بولۇپمۇ قارشى تەرەپنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلىقىنى بىلگەن ياكى يۇقۇملىنىش ئەھۋالى ئېنىق بولمىغان بولسا)؛
- يىڭنىدىن ئورتاق بەھرىمان بولۇش، زەھەرلىك چېكىملىك چېكىش ياكى باشقىلار ئىشلەتكەن يىڭنە سانجىلىپ قېلىش؛
- ئەيدىز ۋىرۇسى تەكشۈرۈلمىگەن قان ياكى قان مەھسۇلاتلىرىنى سېلىش؛
- جىنسىي پاراكەندىچىلىك، شىللىق پەردىسى بىلەن كۆپ مىقداردىكى يۇقۇملۇق سۇيۇقلۇق ئۇچرىشىش قاتارلىقلار.
- ئاخىرىدا يەنە بىر مۇھىم نۇقتىنى تەكىتلەپ ئۆتەيلى! ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى ۋە كونترول قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن قورقۇنۇچلۇق ئەمەس. مۇھىمى «بىر قاپچۇق، ئىككى خىل ئالدىنى ئېلىش»نى ئەستە چىڭ تۇتۇش: مۇۋاپىق گاندون ئىشلىتىش، ئۇچرىشىشتىن بۇرۇنقى ئالدىنى ئېلىش ۋە يۇقۇملانغاندىن كېيىن توسۇش كېرەك. بالدۇر بايقاش ۋە بالدۇر داۋالاش تۇرمۇشنىڭ سۈپىتىنى ساقلاپ قالىدۇ
