什么是PEP阻断药？
HIV阻断药，专业说法叫艾滋病阻断药，也就是暴露后预防（Post Exposure Prophylaxis, PEP）用药，通常指在发生了高危行为之后用来避免HIV感染的药物。它与HIV抗病毒治疗药其实是一类药，其原理是在发生暴露后尽快服药达到有效的血药浓度，保证对随后进入血液的HIV病毒起效，并且需要连续28天的用药达到阻断的目的。HIV阻断药是一种极有效的补救措施，知道的人却并不多。 阻断药的成功率极高。据统计，我国每年有700到1000名医生、警察等由于工作中不慎接触艾滋病患者或HIV感染者的血液等原因服用阻断药，没有一位因职业暴露而感染。 阻断药发挥作用的原理是，切断艾滋病病毒复制的过程，防止病毒从已感染的细胞扩散从而感染更多的细胞。以性传播为例：病毒先侵犯黏膜部位，穿过黏膜屏障后进入人体的组织、细胞、淋巴结，并在淋巴结繁殖，最后进入血液。阻断的原理是在病毒到达血液之前将病毒杀死，以达到阻断目的。什么情况下使用PEP阻断药？
首先要确认有高危行为发生，这需要由正规医院感染科或者疾控中心的专业人士进行感染风险评估确定，如果只是接触没有传染性的体液（唾液、泪液、汗液、尿液、粪便）或者是明确知道暴露源本身HIV阴性，没有感染风险则不需要进行阻断。 需要考虑紧急阻断的高危行为包括：- 经性接触，包括与HIV感染者或疑似HIV感染者（无法确认）发生无保护（无套/安全套破损）的同性、异性和多人性接触；
- 经血液及血制品传播，包括输入可能被HIV感染的血液或血制品，共用针具静脉注射毒品、不安全规范的介入性医疗操作、不正规的文身等；
- 经母婴垂直传播，包括HIV感染母亲孕育过程中经宫内感染、分娩和哺乳过程中将HIV病毒传播给胎儿。
HIV阻断药服用最佳时间
发生高危行为后，越早开始服用阻断药越好，2小时内服用效果最佳，最好不超过24小时，72 小时内服用依然是预防的黄金时间。超过72小时HIV病毒已经进入血液开始繁殖，就失去了阻断的意义，这时候服用阻断药从药理上已经是开始抗病毒治疗的作用相似，即有助于早期治疗和病情控制。PEP阻断药怎么吃？
1、服用前需看医生 服用阻断药之前，请务必先看医生，做肝功能、肾功能、HIV抗体等检测。由医生评估是否需要服药后，开具处方，凭处方购买，不要自行购买。 2、服用剂量 成人和青少年有固定剂量，儿童剂量需要根据体重个体化计算，需要每天服用一次或两次，持续28天。服药前及服药后的14天、28天、2个月、3个月要到医院复查，以监测药物不良反应并查看阻断是否成功。PEP阻断药副作用
副作用极大，服用后可能会有皮疹、头痛、腰痛、腹泻、恶心、失眠、厌食等，少数人有肝功能异常和胰腺炎等。注意事项
- 在饭前或饭后服药均可。服药期间尽量不要饮酒。喝茶、咖啡等，对药物效果没有显著影响。
- 服药期间，避免剧烈运动，如有不适请及时就医。
- PEP药物与大部分药物之间没有相互作用。但是如需在服用阻断药同时服用其他药物，请咨询医生和药师。
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى ئالدىنى ئېلىش دورىسىنى ئىشلىتىش چۇشەندۇرۇلۇشى
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى توسۇش دېگەن نېمە؟
ئەيدىز كېسىلىنى توسۇش دورىسى يەنى ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى توسۇش دېيىلىدۇ، بۇ ئادەتتە خەتەرلىك قىلمىش يۈز بەرگەندىن كېيىن ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئالىدىغان دورىلارنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ ئەيدىز ۋىرۇسقا قارشى داۋالاش دورىسى بىلەن ئەمەلىيەتتە بىر خىل دورا بولۇپ، ئۇنىڭ پىرىنسىپى ئاشكارىلانغاندىن كېيىن تېزدىن دورا ئىچىپ ئۈنۈملۈك قان دورىسىنىڭ قويۇقلۇقىغا يېتىپ، ئارقىدىنلا قانغا كىرىدىغان ئەيدىز ۋىرۇسىنى توسۇش ئۈنۈمىگە كاپالەتلىك قىلىش ھەمدە ئۇدا 28 كۈن دورا ئىشلىتىپ توسۇش مەقسىتىگە يېتىشى كېرەكلىكىنى بىلدۇرىدۇ. ئەيدىز كېسىلىنى توسۇش دورىسى ئىنتايىن ئۈنۈملۈك قۇتقۇزۇش تەدبىرى، ئەمما بىلىدىغانلار ئانچە كۆپ ئەمەس.
دورىنى توسۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى . ئىستاتىستىكا قىلىنىشىچە، دۆلىتىمىزدە ھەر يىلى 700 دىن 1000 گىچە دوختۇر، ساقچى قاتارلىقلار خىزمەتتە ئېھتىياتسىزلىقتىن ئەيدىز بىمارى ياكى ئەيدىز يۇقۇمدارلىرى بىلەن ئۇچراشقانلارنىڭ قېنى قاتارلىق سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن توسۇش دورىسى ئىچكەن، كەسپى ئاشكارىلىنىپ قېلىش سەۋەبىدىن يۇقۇملانمىغان.
دورىنىڭ رولىنى جارى قىلدۇرۇشقا توسۇش قىلىش پىرىنسىپى ئەيدىز ۋىرۇسىنى كۆپەيتىش جەريانىنى ئۈزۈپ تاشلاپ، ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغان ھۈجەيرىلەردىن تارقىلىپ تېخىمۇ كۆپ ھۈجەيرىلەرنى يۇقۇملاندۇرۇشتىن ساقلىنىش. جىنسىي تارقىلىشنى مىسالغا ئالساق: ۋىرۇس ئاۋۋال شىللىق پەردىسىگە تاجاۋۇز قىلىپ، شىللىق پەردىسى توسىقىدىن ئۆتكەندىن كېيىن ئادەم بەدىنىدىكى توقۇلمىلار، ھۈجەيرىلەر، لىمفا تۈگۈنىگە كىرىدۇ ھەمدە لىمفا تۈگۈنىدە كۆپىيىدۇ، ئاخىرىدا قانغا كىرىدۇ. توسۇش پىرىنسىپى ۋىرۇس قانغا يېتىپ كېلىشتىن بۇرۇن ۋىرۇسنى ئۆلتۈرۈپ، توسۇش مەقسىتىگە يېتىش.
قانداق ئەھۋال ئاستىدا ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى توسۇش دورىسى ئىشلىتىلىدۇ؟
ئالدى بىلەن خەتەرلىك قىلمىشلارنىڭ يۈز بېرىشىنى جەزىملەشتۈرۈش كېرەك، بۇنىڭ ئۈچۈن مۇنتىزىم دوختۇرخانىلار يۇقۇملىنىش بۆلۈمى ياكى يۇقۇملىنىش خەۋپىنى باھالاپ بېكىتىش كېرەك، ئەگەر يۇقۇملىنىش خاراكتېرىدىكى سۇيۇقلۇق (شۆلگەي سۇيۇقلۇقى، كۆز يېشى، تەر، سۈيدۈك، گەندىسى) بىلەن ئۇچراشسا ياكى ئاشكارىلىنىپ قېلىش مەنبەسىنىڭ ئەيدىزنىڭ مەنپىيلىكىنى ئېنىق بىلىپ، يۇقۇملىنىش خەۋىپى بولمىسا توسۇش ھاجەتسىز.
جىددىي توسۇشنى ئويلىشىشقا تېگىشلىك خەتەرلىك قىلمىشلار
- جىنسىي ئۇچرىشىش ئارقىلىق، ئەيدىزدىن يۇقۇملانغۇچىلار بىلەن ياكى گۇمانلىق ئەيدىز يۇقۇمدارلىرى بىلەن (گۇمانلىق) قوغدىغۇسىز (قاپچۇق تاقىمىغان / بىخەتەرلىك قاپچۇقى بۇزۇلغان) بولغان ئوخشاش جىنىس، يات جىنىس ۋە كۆپ كىشىلىك ئالاقىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ
- قان ۋە قان مەھسۇلاتلىرىنىڭ تارقىلىشى ئارقىلىق، ئەيدىزدىن يۇقۇملىنىش ئېھتىماللىقى بولغان قان ياكى قان بۇيۇملىرىنى كىرگۈزۈش، يىڭنە بىلەن ۋېنادىن زەھەر ئوكۇل قىلىش، بىخەتەر، ئۆلچەملىك بولمىغان ئارىلاشما خاراكتېرلىك داۋالاش مەشغۇلاتى، نورمال بولمىغان بەدەنگە يېزىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ
- ئانا-بالىلاردىن ۋېرتىكال تارقىلىش ئارقىلىق، ئەيدىز بىلەن يۇقۇملانغان ئانىنىڭ تۇغۇلۇشى جەريانىدا بالىياتقۇ ئىچىدىكى يۇقۇملىنىش، تۇغۇت ۋە ئېمىتىش جەريانىدا ئەيدىز ۋىرۇسىنى ھامىلىگە تارقىتىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى توسۇش دورىسى ئىچىشنىڭ ئەڭ ياخشى ۋاقىتى
خەتەرلىك قىلمىش يۈز بەرگەندىن كېيىن، توسۇش دورىسىنى قانچە بالدۇر ئىستېمال قىلغانسېرى شۇنچە ياخشى بولىدۇ، ئىككى سائەت ئىچىدە ئىستېمال قىلىش ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى بولىدۇ، ئەڭ ياخشىسى 24 سائەتتىن ئېشىپ كەتمەسلىكى كېرەك، 72 سائەت ئىچىدە ئىستېمال قىلىش يەنىلا ئالدىنى ئالىدىغان ئالتۇن ۋاقىت. 72 سائەتتىن ئارتۇق ئەيدىز ۋىرۇسى قانغا كىرىپ كۆپىيىشكە باشلىغاندا، توسۇش ئەھمىيىتىنى يوقىتىپ قويىدۇ، بۇ چاغدا توسۇش دورىسىنى دورىلىق جەھەتتىن ئىستېمال قىلىش ۋىرۇسقا قارشى داۋالاشنى باشلاشنىڭ رولى ئوخشاش بولۇپ، يەنى بالدۇر داۋالاش ۋە كېسەللىك ئەھۋالىنى كونترول قىلىشقا پايدىلىق.
ئاشكارىلانغاندىن كېيىنكى توسۇشنىڭ دورىسىنى قانداق يەيدۇ؟
- ئىچىشتىن بۇرۇن دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەك
- مىقدار ئىشلىتىش مىقدارى
دورىنىڭ ئەكىس تەسىرى
ئەكس تەسىرى زور، ئىستېمال قىلغاندىن كېيىن تېرە ئەسۋىسى، باش ئاغرىش، بەل ئاغرىش، ئىچى سۈرۈش، كۆڭلى ئېلىشىش، ئۇيقۇسىزلىق، يېمەكلىكتىن بىزار بولۇش قاتارلىقلار بولۇشى مۇمكىن، ئاز ساندىكى كىشىلەردە جىگەر ئىقتىدارى بىنورمال ۋە ئاشقازان ئاستى بېزى ياللۇغى قاتارلىقلار بولۇشى مۇمكىن.
دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلار
- تاماقتىن بۇرۇن ياكى تاماقتىن كېيىن دورا ئىچسە بولىدۇ. دورا ئىچىش مەزگىلىدە ئامال بار ھاراق ئىچمەڭ. چاي، قەھۋە قاتارلىقلارنى ئىچىشنىڭ دورىنىڭ ئۈنۈمىگە كۆرۈنەرلىك تەسىر كۆرسىتەلمەيدۇ.
- دورا ئىچىش مەزگىلىدە، قاتتىق ھەرىكەت قىلىشتىن ساقلىنىش كېرەك، ئەگەر بىئارام بولسىڭىز ۋاقتىدا داۋالىنىش كېرەك.
- ئاشكارىلانغاندىن كېيىن ئالدىنى ئالىدىغان دورىلار بىلەن كۆپ قىسىم دورىلارنىڭ ئۆزئارا تەسىرى يوق. بىراق توسۇش دورىسى ئىچىش بىلەن بىر ۋاقىتتا باشقا دورىلارنى ئىستېمال قىلماقچى بولسىڭىز دوختۇردىن مەسلىھەت سوراڭ
